कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन ।
मा कर्मफलहेतुर्भूर्मा ते सङ्गोऽस्त्वकर्मणि ॥
वैदिक सनातन हिन्दु धर्मावलम्बीहरुको धार्मिक ग्रन्थ श्रीमद्भागवत गीता पादुर्भाव भएको दिनको सम्झनामा आज ५१६२ औँ गीता जयन्ती मनाउँदैछौँ । हिन्दू सभ्यता, दर्शन, नैतिकता र आध्यात्मिक साधनाको अद्वितीय ग्रन्थ हो। ७०० श्लोकको यो ग्रन्थ महाभारतको भीष्म पर्वको एक अंश हो, जुन व्यास ऋषिले रचना गरेका हुन्। संसारका सबै महान् दार्शनिक, वैज्ञानिक र चिन्तकहरुले गीतालाई ‘जीवन दर्शनको अनन्त स्रोत’ भनेर सम्मान गरेका छन्। यसको शिक्षाले मानिसलाई संकट, निराशा, द्वन्द्व र भ्रमको समयमै मार्गदर्शन दिन्छ। गीता कुनै जाति, धर्म वा समुदायमा सीमित ग्रन्थ होइनस यसको सन्देश मानवजातिमै लागू हुने सार्वभौमिक ज्ञान हो।
वैदिक ज्ञान भावी पुस्तालाई हस्तान्तरण गर्ने उद्देश्यले यो जयन्ती मनाउन उपयुक्त हुन्छ । आजभन्दा पाँच हजार एकसय तेत्तीस वर्ष पहिले मार्ग शुक्ल एकादशीको दिन पाण्डव र कौरवको बीचमा महाभारत युद्धका समयमा भगवान विष्णुको आठौँ अवतारका रुपमा पृथ्वीमा जन्मलिन पुगेका भगवान श्रीकृष्णले कुरुक्षेत्रमा अर्जुन मार्फत गीता ज्ञानाको पुनर जागरण गरेको धार्मिक विस्वास रही आएकी छ ।
कुरुक्षेत्रमा १८ दिनसम्म महाभारत युद्ध हुन लाग्दा अर्जुन आफन्तहरुसँग लड्न तयार नभएपछि भगवान श्रीकृष्णले अर्जुनलाई दिएको ज्ञान नै गीता हो ।
अहिलेको समयमा श्रीमद्भगवत गीता पढ्न किन आवश्यक छ रु भन्ने खुलदुली हाम्रो मनमा आउन स्वाभाविकै हो ।
मन कसरी शान्त राख्ने?
कठिनाईमा कसरी धैर्य धारण गर्ने?
सुख दुस्खमा कसरी संयमित हुने रु लगाएतका प्रश्नहरु हाम्रो जीवनमा उठ्ने गर्दछन।
श्रीमद्भागवत गीता मानव जीवनलाई सही दिशातर्फ डो–याउने अद्भुत ज्ञानको स्रोत हो। गीता अध्ययनले पहिलो रूपमा मानिसलाई आत्मचेतना र आत्मपहिचानबारे जागरूक बनाउँछ। जीवनका कठिनाइ, समस्याहरू तथा द्विविधामा परेका बेला गीता मार्गदर्शन जस्तै काम गर्छ। यसले कर्मको मूल्य, कर्तव्यप्रति निष्ठा र परिणामबाट निरपेक्ष भएर कार्य गर्ने शिक्षादिन्छ, जसले मानिसलाई तनाव, भ्रम र निराशाबाट जोगाउँछ।
गीता अध्ययनले मानसिक शान्ति र स्थिरता प्रदान गर्छ। क्रोध, लोभ, मोह जस्ता नकारात्मक भावनालाई नियन्त्रण गर्ने उपाय यसले सिकाउँछ। अध्यात्मिक रूपमा, गीता भगवानप्राप्ति, भक्ति, ज्ञान र योगका विभिन्न मार्ग बताउँदै मानिसलाई आन्तरिक रूपमा सबल र धैर्यवान बनाउँछ।
शिक्षा, समाज, राजनीति वा परिवार जस्ता कुनै पनि क्षेत्रमा गीता सिकाएको ूसदाचार, सत्यता र कर्मयोगू अत्यन्तै उपयोगी मानिन्छ। यसको अध्ययनले मानिसलाई सकारात्मक सोच, सहिष्णुता र जीवनलाई सही तरिकाले हेर्ने दृष्टिकोण दिन्छ।
अन्ततः, गीता केवल धार्मिक ग्रन्थ मात्र नभई व्यावहारिक जीवनका लागि सार्वकालिक मार्गदर्शक पुस्तक हो। आजको व्यस्त, तनावपूर्ण र प्रतिस्पर्धात्मक जीवनमा गीता अध्ययनले मन, बुद्धि र जीवनलाई सन्तुलित राख्न मद्दत गर्छ।
आजको द्रुतगतिमा बदलिँदो जीवनशैली, तनाव, प्रतिस्पर्धा र अनिश्चितताले भरिएको समयमा श्रीमद्भागवत गीता अध्ययन गर्नु अत्यन्तै आवश्यक मानिन्छ। गीता केवल धार्मिक ग्रन्थ मात्र नभई जीवन चलाउने मार्गदर्शन हो। आधुनिक समयमा मानिसले मानसिक शान्ति, अनुशासन, सकारात्मक सोच र नैतिक मूल्यहरूको खाँचो बढी महसुस गरिरहेको छ। गीता यही आवश्यकता पूरा गर्ने शाश्वत ज्ञानको स्रोत हो।
गीताले कर्मयोग, भक्तियोग र ज्ञानयोगजस्ता मूल शिक्षामार्फत मान्छेलाई आफ्नो कर्तव्यमा दृढ, निस्वार्थ र सत्यनिष्ठ बन्न प्रेरित गर्छ। जब मानिस जीवनका संकट, द्विविधा वा तनावमा पर्छ, गीता उसको मनोबल बढाउने एक बलियो आधार बन्छ। सामाजिक अशान्ति, नैतिक अवमूल्यन र भौतिकताबाट भरिएको वर्तमान युगमा गीताको शिक्षाले समभाव, सहिष्णुता, कर्तव्यनिष्ठा र आत्म(चिन्तन जस्ता गुणहरू विकास गराउँछ।
साथै, गीता अध्ययनले युवालाई सही जीवन–दृष्टि, निर्णय क्षमता र मूल्ययुक्त व्यवहारतर्फ उन्मुख गराएर समाज र राष्ट्र निर्माणतर्फ प्रेरित गर्छ। त्यसैले, आजको समयलाई अर्थपूर्ण, अनुशासित र शान्त बनाउन श्रीमद्भागवत गीता अध्ययन गर्नु अत्यावश्यक उद्देश्य र आवश्यकता बनेको छ।
देबेन्द्र दत्त भट्ट
मेलौली , बैतडी