बैतडीमा सम्पन्न पछिल्लो निर्वाचनमा ४६.७८ प्रतिशत अर्थात् ७३ हजार १४८ मत मात्र खस्यो। यो आँकडा अघिल्लो २०७९ सालको निर्वाचनभन्दा पनि कम हो। निर्वाचन शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न भए पनि गाउँ–गाउँमा पहिलाजस्तो चुनावी चहलपहल र उत्साह भने खासै देखिएन। मतदान केन्द्रहरूमा भीड कम देखिनु र जनमानसमा उत्साह घट्नुका पछाडि सामाजिक तथा आर्थिक कारणहरू गहिरो रूपमा जोडिएका छन्।
पहिले चुनाव भनेको गाउँका लागि एउटा उत्सव जस्तै हुन्थ्यो। चुनाव नजिकिँदै जाँदा गाउँका चोक, पसल र चौतारीहरूमा राजनीतिक बहस चर्किन्थ्यो। युवा समूहहरू झण्डा, ब्यानर बोकेर नाराबाजी गर्दै हिँड्थे। गाउँमा चुनावी माहोलले छुट्टै रौनक ल्याउँथ्यो। तर यसपटक त्यो दृश्य विरलै मात्र देखियो। मतदान केन्द्रहरू शान्त देखिए, गाउँका चौतारीहरू पनि प्रायः सुनसान जस्तै।
यसको मुख्य कारणमध्ये एक हो—युवाहरूको विदेश पलायन। रोजगारीको खोजीमा हजारौँ युवाहरू खाडी, मलेसिया, कोरिया र अन्य देशतिर गइसकेका छन्। गाउँमा अहिले धेरैजसो वृद्धवृद्धा, महिला र बालबालिका मात्र बाँकी छन्। चुनावी अभियानलाई चलायमान बनाउने, बहसलाई तातो बनाउने र मतदानमा उत्साह ल्याउने शक्ति प्रायः युवामै हुन्छ। तर जब युवाहरू नै गाउँमा छैनन्, चुनावी वातावरण स्वतः फिका बन्ने गर्छ।
अर्को कारण राजनीतिक निराशा पनि हो। धेरै मतदाताले चुनावपछि पनि विकासको गति अपेक्षाअनुसार नबढेको गुनासो गर्छन्। वर्षौँदेखि सडक, स्वास्थ्य, शिक्षा, रोजगारी जस्ता आधारभूत समस्याहरू उस्तै देखिँदा जनतामा “मत हालेर के फरक पर्छ?” भन्ने सोच पलाउन थालेको देखिन्छ। यस्तो निराशाले पनि मतदानमा सहभागिता घटाउन र चुनावी उत्साह कम गर्न भूमिका खेलेको छ।
यसका साथै वैदेशिक रोजगारीमा गएका युवाहरूको मताधिकार प्रयोग गर्ने व्यवस्था अझै प्रभावकारी रूपमा लागू हुन नसक्नु पनि एउटा महत्वपूर्ण पक्ष हो। विदेशमा रहेका हजारौँ मतदाताले चाहेर पनि आफ्नो मत प्रयोग गर्न सकेका छैनन्। यदि उनीहरूलाई मतदानको सहज व्यवस्था हुन्थ्यो भने, सम्भवतः मतदान प्रतिशत पनि बढ्न सक्थ्यो।
यद्यपि, सकारात्मक पक्ष भनेको निर्वाचन शान्तिपूर्ण रूपमा सम्पन्न हुनु हो। कुनै ठूलो विवाद वा हिंसात्मक घटना बिना चुनाव सम्पन्न हुनु लोकतान्त्रिक अभ्यासका लागि राम्रो संकेत हो। तर केवल शान्तिपूर्ण चुनाव मात्र पर्याप्त हुँदैन; जनतामा उत्साह, विश्वास र सहभागिता पनि उत्तिकै आवश्यक हुन्छ।
बैतडीको यसपटकको चुनावले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएको छ—यदि युवाहरू गाउँबाट निरन्तर पलायन भइरहे र जनतामा राजनीतिक विश्वास घट्दै गयो भने, चुनावहरू केवल औपचारिक प्रक्रिया मात्र बन्न सक्छन्। त्यसैले अबको चुनौती भनेको युवालाई देशमै अवसर सिर्जना गर्नु, जनताको विश्वास जित्नु र लोकतन्त्रलाई साँच्चिकै जनताको उत्सव बनाउनु हो।
जबसम्म गाउँका चौतारीहरूमा फेरि युवाहरूको बहस गुञ्जिन्न, झण्डा बोकेका युवाहरूको उत्साह फर्किँदैन, तबसम्म चुनाव शान्त त हुन सक्छ, तर उल्लासपूर्ण हुन सक्दैन।